چگونه قرآن بخوانیم؟ شرایط و آداب تلاوت قرآن‏
ساعت ٦:٥٦ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٥/۱   کلمات کلیدی:

ثواب تلاوت قرآن و قدر فضیلت آن از حدّ بیان افزون است

از حضرت پیغمبر - صلّى اللّه علیه و آله - مروى است که: «هیچ شفیعى در روز قیامت بلند مرتبه‏تر از قرآن نیست، نه پیغمبرى و نه ملکى و نه غیر این‏ها».

 و فرمود که: «خداى - تعالى - هزار سال پیش از آنکه عالم را خلق کند سوره طه و یس را خواند، چون ملائکه آن را شنیدند گفتند: خوشا به حال امّتى که این آیات بر آنها  نازل شود. و خوشا به حال سینه‏هایى که این‏ها را حفظ کند. و خوشا به حال زبانهایى که این‏ها را بخواند».


جلای قلب با قرآن

و نیز از آن حضرت روایت شده است که: «دلها زنگ مى‏گیرد همچنان که آهن زنگ مى‏گیرد. شخصى عرض کرد: یا رسول اللّه جلاى آن با  چه چیز است؟ فرمود: تلاوت قرآن و یاد مرگ».

احادیث ثواب قرائت قرآن  بى‏حدّ و حصر است. چراکه قرآن کلام پروردگار است که حضرت روح الأمین حامل آن بوده ، و بر سیّد المرسلین نازل شده است.

تاملی در قرآن –توصیه ای از مرحوم نراقی

درکلامى که بلا واسطه از خدا صادر شده باشد، و لفظ آن از غایت  وفصاحت به حدّ اعجاز رسیده باشد  تأمّل  وتفکر کن  . معنای قرآن  مشتمل بر اصول حقایق معارف و مواعظ و احکام، و متضمّن مفاهیم دقیق تربیتی است .

کسى که از اهل ایمان باشد و مواظبت بر تلاوت آن  نماید و آداب و شرایط تلاوت را رعایت کند  آثار و فواید معنوی آن به او خواهد رسید.

 آداب ظاهریّه قرائت قرآن‏

نخست اینکه با وضو باشد. و به طریق ادب، با سکون و وقار نشسته باشد، و پاى خود را در نزد قرآن دراز نکرده باشد . بلکه مانند کسى باشد که  در نزد  فرد جلیل الشّأن مى‏نشیند، یا مى‏ایستد. وباید قرآن را شمرده و به تأنّى بخواند.

و از این جهت است که: در احادیث رسیده است که: «هرگاه کسى در کمتر از سه روز، قرآن را ختم کند دانا نیست». در حدیث دیگر است که: «خوش ندارم که کسى در کمتر از یک ماه، یک ختم قرآن کند». بلى در ماه مبارک رمضان، احادیث وارد است که: «در هر سه روز، یک ختم بکند».

و از جمله آداب، آن است که: گریه کند.

اگر از ریا کردن ایمن باشد اندکى بلند بخواند،. و حقّ آیات را مراعات کند، بدین نحو که: چون به آیه سجده رسد سجده کند. و چون به آیه عذاب رسد پناه به خدا ببرد.

چون به آیه رحمت و ذکر نعیم بهشت رسید، آن را از خدا مسئلت نماید. و چون به آیه‏اى رسیدی که: مشتمل بر تسبیح یا تکبیر پروردگار باشد تسبیح و تکبیر او نماید. و چون به آیه دعا و استغفار رسد دعا و استغفار کند.

ذکر ابتدا و دعای پایانی قرآن

و در ابتداى قرائت بگوید: «أعوذ باللّه السّمیع العلیم من الشّیطان الرّجیم». و از هر سوره که فارغ شود بگوید: «صدق اللّه العلىّ العظیم و بلغ رسوله الکریم اللّهم انفعنا به و بارک لنا فیه الحمد للّه ربّ العالمین».

آداب باطنیّه قرائت قرآن‏

اوّل: متذکّر شدن به  عظمت کلام و علوّ مرتبه قرآن  و یاد آوردی فضل الهى و لطف اوبه  خلق خود، که چنین کلامى را از عرش ، نازل نموده  و آن را به فهم بندگان خود نزدیک ساخته و کلام خود را لباس حروف پوشانیده تا مخلوقان را طاقت شنیدن آنها باشد.  

و اگر حقیقت جمال کمال کلام خود را به لباس حروف نمی پوشانید  نه عرش را توانایى شنیدن آن بود و نه ما تحت الثّرى راتوان  درک آن را داشت . بلکه اجزاء دنیا  متلاشى می شد.

«لَوْ أَنْزَلْنا ه ذَا الْقُرْآنَ عَلى جَبَلٍ لَرَأَیْتَهُ خاشِعا مُتَصَدِّعا مِنْ خَشْیَةِ اللَّهِ 59: 21». یعنى: «اگر ما این قرآن را بر کوهى فرو مى‏فرستادیم مى‏دیدى آن را که ذلیل مى‏شد و از هم شکافته مى‏گردید».

انسان چون از حمل کلام الهى قاصر و عاجز بود، لذا کلام او از عرش عظمت و جلال به درجه فهم انسان نزول کرد. و در حروف و اصوات تجلّى نمود. و صورت حروف به واسطه آن کلام  مشرّف گردید. چنان که بدن انسانى به واسطه تعلّق روح مجرّد به آن به مرتبه شرافت رسید.

دوّم: در وقت قرآن خواندن، متذکّر تعظیم صاحب کلام گردد و به یاد داشته باشد که :

آنچه مى‏خواند کلام بشر نیست بلکه کلام خداوند علام و خالق شمس و قمر است.. و همچنان که سزاوار نیست که بى‏طهارت دست بر جلد و ورق و کلمات آن بمالند، همچنین زبانهاى ناپاک که کلمات ناشایست بر آنان جاری می شود  سزاوار نیست که آن را بخوانند. وشایسته نیست که  دلهاى ملوّث به رذایل اخلاق به گرد  معانى آن بگردند.

یکى از اکابر دین، چون قرآن را براى تلاوت  می گشود می گفت : «هذا کلام ربّى هذا کلام ربّى». یعنى: این کلام پروردگار من است. این کلام پروردگار من است، و بیهوش می شد.

سوّم: با حزن و رقّت قلب تلاوت نماید

از حضرت امام جعفر صادق - علیه السّلام - مروى است که: «قارى قرآن، محتاج به سه چیز است: دلى خاشع، و بدنى فارغ، و مکانى خلوت، زیرا هرگاه دل او خاشع باشد شیطان از او مى‏گریزد. و چون بدن او از مشاغل فارغ باشد دل او متوجّه قرآن خواندن مى‏شود و امری عارض نمى‏شود تا او را از نور قرآن و فواید آن محروم سازد.

و چون در مکان خلوتى باشد و از خلق کناره گرفته باشد، باطن او با خدا انس مى‏گیرد و حلاوت خطابهاى الهى را که با بندگان صالحین خود کرده مى‏یابد، و لطف او را به ایشان مى‏داند. و چون از این مشرب جامى نوشید هیچ حالتى را بر این حال اختیار نمى‏کند. و هیچ وقتى را از این وقت  خوشتر نمى‏داند، زیرا در آن وقت بى‏واسطه در مناجات با پروردگار است».

 چهارم: حضور قلب و ترک افکار دنیویّه و وسوسه های باطله در وقت تلاوت قرآن .

پنجم: تدبّر در معانى قرآن.

خداى - تعالى - مى‏فرماید: «أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ امْ عَلى قُلُوبٍ أَقْفالُها 47: 24». یعنى: «آیا تفکّر و تدبّر در معانى قرآن نمى‏کنند یا بر دلهاى ایشان قفلها زده‏اند؟».

اگر نمی تواند در قرآن  تدبّر کند مگر اینکه آیه راتکرار کند سزاوار آن است که آیات را چندین بار تکرار  نماید.

و بزرگان دین چه بسا  هنگام تلاوت قرآن در یک آیه، مدّتى توقّف مى‏کرده‏اند.

ششم: به  فهم معنى ظاهر اکتفا نکند، بلکه سعى کند تا حقیقت معنى بر او روشن شود. پس چون به آیه‏اى رسد که مشتمل بر صفات الهى است مثل:

«وَ هُوَ السَّمیعُ الْبَصیرُ 42: 11». [1] مثل: «هُوَ اللَّهُ الَّذى‏ لا الهَ الا هُوَ الْمَلِکُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَیْمِنُ الْعَزیزُ الْجَبَّارُ الْمُتَکَبِّرُ 59: 23». [2] در معانى این اسماء و صفات نیکو تأمّل کند و شاید که اسرار آنها بر او آشکار  گردد.

و چون به آیاتى رسد که  افعال الهى در آنها  ذکر شده  از خلقت آسمان‏ها و زمین و ملائکه و ستارگان و کوهها و حیوانات و نباتات و ابر و باد و باران و غیر این‏ها پس از این‏امور ، عظمت و جلال الهى را یاد آورد. و در هر فعلى، فاعل آن را ملاحظه کند.

و چون به آیه‏اى برسد که  مشتمل بر وصف بهشت یا دوزخ و احوال آخرت باشد، متذکّر این مطلب گردد که  آنچه در این عالم است از نعمتها و بلاها در پیش نعمت و بلاى آخرت ارزش و جایگاهی  ندارد. پس از آن به عظمت خدا پى ببرد. و در دل، متوجه خدا  شود، تا او را از عقوبات آن عالم نجات بخشد. و به نعیم و لذّات آن برساند.

و چون به آیه‏اى رسد که: بیان نصرت و یارى اهل حقّ در آن است متذکّر قدرت الهى و علوّ حقّ او گردد.

هفتم: خود را از آنچه مانع فهم معانى قرآن است نگاهدارد که  آن چند امر است:

و از آن جمله: جمود بر تفسیر ظاهر قرآن به  گونه ای که معتقد باشد  که غیر از این تفسیرى براى قرآن  نیست. و از این رو در اخبار از آن منع شده است.

بیش از اندازه  همّت و ذهن و فهم خود را در تحقیق حروف و مخارج آن و سایر امورى که متداول میان قاریان است صرف نکند، زیرا اکتفا بر این  امر، مانع از فهمیدن معانى آن است.

اصرار بر گناهان ظاهریّه و باطنیّه و پیروى شهوات، که باعث تاریکى دل و محروم شدن  از کشف اسرار حقایق و تابیدن انوار معارف حقّه است در آن پرهیز کند.

هشتم: هر خطابى که در قرآن ملاحظه کند چنان تصوّر کند که: خطاب به اوست و او مقصود از آن خطاب است. و هر قصّه از قصص انبیاى سابقین را مشاهده نماید یقین کند که مقصود از آن، عبرت گرفتن اوست نه محض قصّه خوانى و حکایات، زیرا که  جمیع قرآن، هدایت و ارشاد و رحمت و شفا و موعظه و نور و راهنمایى عالمیان است.

مرجع:خبرگزاری حوزه