شکل گیری منظومه کلان قرآنی در جامعه المصطفی
ساعت ٤:٤٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٥/۸   کلمات کلیدی:

آخرین کتاب آسمانی و جامع‌ترین دستورالعمل زندگی انسان‌ها و نیز مهم‌ترین کتاب مسلمانان جهان است. توجه به آموزه‌های بی‌بدیل و گهربار قرآن کریم و عمل به آن، تضمین‌کننده سعادت دنیا و آخرت بشر می‌باشد.

جامعه‌المصطفی مفتخر است که ریشه در آموزه‌های گران‌قدر کلام‌الله مجید دارد و همواره به ترویج، گسترش و نهادینه‌سازی مفاهیم ارزشمند قرآن اهتمام ورزیده و به اجرای دستورهای آن توجه نموده است.


در گفت‌وگوی زیر، آیت‌الله اعرافی، رئیس المصطفی، دربارة قرآن، وظایف المصطفیاییان در قبال قرآن و مطالب دیگر سخن گفته است که می‌خوانیم.

مرکز خبر و اطلاع‌رسانی جامعه‌المصطفیo: با سلام، در این گفت‌وگو می‌خواهیم دربارة قرآن سخن بگوییم و مطالبی دربارة قرآن از زبان شما بشنویم. اگر موافق باشید، گفت‌وگو را با اشاره‌ای به اهتمام جمهوری اسلامی ایران به قرآن آغاز می‌کنیم.

آیت‌‌الله اعرافی: در سه دهه گذشته، در ایران، کارهای زیادی در زمینة قرآن انجام شده است؛ برای نمونه، شمار حافظان کل قرآن از یک‌میلیون نفر فراتر رفته است. همچنین مراکز، مؤسسه‌ها و دانشگاه‌‌های قرآنی بسیاری در شهرها و مناطق گوناگون کشور راه‌اندازی شده است. افزون بر این، در بسیاری از دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیة سراسر کشور، رشته‌های قرآنی همانند رشته‌های قرآنی جامعه‌المصطفی برقرار گشته است.

به فضل الهی و به برکت انقلاب شکوهمند اسلامی، کشور ما در مسیر نهضت بزرگ قرآنی قرار گرفته است؛ نهضتی که گسترش اندیشه و معرفت قرآنی، رواج مفاهیم و مضامین قرآنی، حفظ و قرائت قرآن را در تمام مناطق و سطوح کشور هدف‌گیری کرده است. این نهضت با پیشگامی مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی)، در دو دهة گذشته پس از انقلاب اسلامی آغاز شد و امروزه، به صورت نهضتی نورگستر و ماندگار در سراسر کشور در آمده است.

 می‌توان مسلمانی را افزون بر تسلیم بودن در برابر دستورهای پروردگار و عملی ساختن فرامین قرآن، اهتمام هر چه بیشتر به گسترش آموزه‌های قرآنی و در یک کلام، قرآنی ساختن جهان معنا کرد. کاملاً واقفید که در این باره دغدغه‌های جدی در دل و ذهن دلسوزان اسلام و دغدغه‌مندان دین وجود دارد. با این رویکرد، وظیفة ما مسلمانان چیست؟

همه ما در قبال پیامبر گرامی اسلام(ص) و قرآن وظیفه داریم و باید به این وظیفه در حد توان عمل نماییم.

خداوند در قرآن، ما را به توحید، تبعیت از رسول(ص)، تولی و تمسک به قرآن و عترت امر کرده است.

درباره قرآن بعنوان ثقل گران‌بهای نبی مکرم اسلام (ص) وظایفی داریم که باید به آن حساس باشیم؛ انتشار قرآن در جهان، نیازمند هماهنگی، همدلی و همفکری همگان است و اندیشه و تکریم قرآن باید همانند خون در رگ‌های برنامه‌های ما جریان یابد.

یکی از وظایف دیگر ما در قبال قرآن، گسترش فرهنگ و هنر قرآنی در عرصه‌های گوناگون است که باید در این زمینه نیز گام‌های جدی برداشته شود و تمام هنرها را برای خدمت به قرآن به کار گرفت.

 وظیفه مجموعه جامعه‌المصطفی شامل تصمیم‌گیرندگان، دست‌اندرکاران، طلاب و خانواده‌هایشان، استادان و کارکنان در این باره چیست؟

اجزای جامعه‌المصطفی باید شجرة طیبه و پیکرة قرآنی شوند تا منظومة کلان قرآنی در المصطفی شکل بگیرد؛ بنابراین، هر دانش‌آموختة المصطفی باید با قرآن مأنوس و محشور باشد و در میان مسلمانان به اهتمام به قرآن شناخته شویم.

طلبه المصطفی، همسران و فرزندان آنان باید قرآنی باشند و محیط کار و فضای آموزشی و تربیتی آنان باید همواره معطر به عطر آیات روحبخش و دل‌نواز کلام نورانی وحی باشد.

طلاب المصطفی در هر رشته ای ، باید حافظ قرآن، حتی به صورت موضوعی یا چند جزء باشند و خُلق و اخلاقشان قرآنی باشد و به پیامبر‌(ص) تأسی کنند. افزون بر این، نباید قرائت روزانة قرآن را از یاد ببریم.

قرآن باید مونس و همراه ما در همة شرایط و احوال باشد. فعالیت‌های متنوع قرآنی باید برقرار باشد و نهضت قرآنی تداوم و استمرار داشته باشد.

 می‌دانیم که المصطفی در زمینه‌های متعدد و گوناگون قرآنی فعالیت‌ داشته است که اگر بخواهیم فقط دربارة عملکرد جامعه‌المصطفی در عرصة قرآن سخن بگوییم، ساعت‌ها وقت و جلسات متعدد نیاز داریم و باز شاید نتوان حق مطلب را تمام و کمال ادا کرد. با این حال، به انتخاب خود، گوشه‌ای از دست‌آوردهای المصطفی را در این زمینه بیان بفرمایید.

 همان گونه که اشاره کردید، فعالیت‌های قرآنی المصطفی طیف گسترده‌ای از کارها را در ابعاد گوناگون دربر می‌گیرد.

برای نمونه، در پنج سال گذشته، در المصطفی، پانصد پایان‌نامة قرآنی نوشته شده که لازم است از نظر کمّی و کیفی رشد یابد. همچنین ورود به حوزه دایره‌المعارف و موسوعه‌های قرآنی ضروری است، چرا که د عصر کنونی، دنیا به این مقوله‌ها نیاز دارد.

از سوی دیگر، منشور جامع (نقشة راه) قرآنی المصطفی در آینده‌ای نزدیک تدوین می‌شود. این منشور، نقشة راه قرآنی و حدیثی المصطفی خواهد بود تا در پرتو آن و با اتحاد و همدلی، نور قرآن را در سراسر جهان گسترش دهیم.

بر ایجاد رشته‌های جدید و گسترش مؤسسه‌های قرآنی و دارالقرآن‌ها نیز تأکید می‌کنیم. نزدیک به هشتصد حافظ کل قرآن در المصطفی داریم، ولی باید به روزی برسیم که هشت‌هزار حافظ قرآن داشته باشیم.

 بی‌شک، یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های المصطفی، بعد بین‌المللی آن است. نه تنها مسلمانان جهان، که غیرمسلمانان نیز برای رهایی از مشکلاتی که با آنها درگیرند و دست‌یابی به گوهر سعادت، نیازمند قرآن هستند. می‌خواهیم نظر حضرتعالی را دربارة نیاز ملل مختلف به قرآن و مفاهیم گران‌قدر آن بدانیم.

 باید پیام قرآن از ایران به سراسر جهان منتشر شود. باید توجه داشته باشیم که نگارش انواع تفسیر ترتیبی و موضوعی لازم است.

در المصطفی، ترجمة قرآن به برخی زبان‌ها مانند زبان چینی انجام شده است و باید با سرعت بیشتری پیش رود و بین نهادهای درون و بیرون ایران هم‌افزایی قرآنی وجود داشته باشد تا پیام قرآن از ایران به همة عالم منتشر شود. باید پیام اصیل قرآن را از ایران به سراسر جهان منتشر کنیم.

قرآن، محور هدایت امت اسلام و پیدایش تمدن اسلامی است. امروزه، قرآن، محور وحدت و تحفه‌ای می‌باشد که همة مسلمانان را در سراسر جهان زیر خیمه‌ای مشترک جمع نموده است.

قرآن کریم ریسمانی است که می‌تواند مسلمانان را در سراسر دنیا به هم پیوند دهد و مهمترین رشتة وحدت و ریسمان انسجام امت اسلامی می‌باشد.

پیش از این نیز دربارة نیاز مردمان جهان به قرآن با جناب‌عالی سخن گفته‌ایم. می‌خواهیم باز هم برایمان در این باره توضیح دهید. چگونه می‌توانیم از اقیانوس بی‌کران قرآن بهره‌مند شویم و درمانی برای دردهای خویش بیابیم؟

 امام علی(ع) قرآن را کتابی نصیحت‌‌کننده و خیرخواه معرفی می‌نمایند که فریبی در آن وجود ندارد. قرآن هدایتگری است که هیچ نکتة گمراه‌کننده‌ای در آن به چشم نمی‌خورد و سخن‌گویی است که در آن کذب راه ندارد.

اگر در پیشگاه قرآن حاضر شدیم، هیچ فقری در ما نیست و اگر از قرآن فرار کنیم، هیچ غنایی یافت نمی‌شود. اگر از این کتاب دور شویم، تمام سرمایه‌مان را از دست داده‌ایم. اکنون که عظمت، شکوه، جلال و راهنمایی قرآن را در اختیار داریم، موظفیم که از آن استمداد جوییم، چون که قرآن، نسخه‌ای شفابخش و درمانگری برای همه عصرها و نسل‌هاست.

اگر به دنبال بازشناسی دردهای روحی خود نباشیم، قرآن به حالمان سودی نخواهد داشت. باید به این کتاب، نگاهی هدایت‌خواهانه و ره‌جویانه داشته باشیم. ما باید از قرآن هدایت بجوییم و خود را بسازیم. بدون خودسازی، راه پرمخاطره‌ای پیش رو خواهیم داشت.

برای استشفا از قرآن نباید فقط به تفسیر آن توجه کنیم، بلکه رویکرد ما باید هدایت‌خواهانه و ره‌جویانه باشد. باید فرصت‌ها را شناخت و به درون خویش نگریست و فرصت‌ها را از دست نداد. درون‌گرایی، کلید ورود به آسمان معرفت است. از این کتاب باید برای دشواری‌ها و سختی‌های راه بهره بگیریم. قرآن، درمان کفر، نفاق، گمراهی و همة سقوط‌های معنوی است.

 جامعه‌المصطفی اهتمام ویژه‌ای به گسترش نهضت قرآنی دارد. در این باره، نهادهای همسو با المصطفی نیز می‌توانند به گسترش نهضت قرآنی کمک شایانی نمایند. از سوی دیگر، موفقیت در این امر مهم، نیازمند زیرساخت‌هایی است، بدین معنا که افزون بر نهادهایی همچون جامعه‌المصطفی، متولیان آموزش‌های پایه نیز وظایفی برعهده دارند. با اندکی تأمل درمی‌یابیم که برای رسیدن به سرمنزل مقصود، نهادها و طیف‌های گوناگونی در کشورهای اسلامی مسئول‌اند. با توجه به آنچه گفته شد، چه راهکارهای را شما پیشنهاد می‌فرمایید؟

 در این زمینه پیشنهادهایی ارائه می‌نمایم:

اول. دانشکده‌های علوم قرآنی در کنار دیگر مراکز قرآنی، در ترسیم کامل منشور نهایی فعالیت‌های قرآنی انقلاب اسلامی در داخل و خارج کشور بکوشند.

دوم. همبستگی، همکاری، همیاری، همراهی، همگامی و هماهنگی فعالیت‌های قرآنی باید مطمح نظر و مورد توجه همه باشد.

سوم. در تهیة نقشة‌ راه، طراحی افق‌های جدید و برنامه‌ریزی‌های نو برای گسترش فرهنگ قرآنی در مدرسه، خانه، دانشگاه، کوچه و خیابان، نیازمند گام‌های بزرگ‌تری هستیم. دل، روح، ضمیر و جان همة انسان‌ها، به ویژه جوانان، باید با این فرهنگ آمیخته و معطر شود. دانشکده‌های علوم قرآنی می‌توانند شبکة بسیار منسجمی در کنار حوزة علمیه و مراکز دیگر برای پیشبرد این آرمان‌های بزرگ طراحی کنند و برای آن تلاش نمایند.

چهارم. همة فعالیت‌های ما باید معطوف به پایه‌ریزی تمدن جدید اسلامی بر مبنای مفاهیم قرآنی و سنت نبوی و علوی استوار شود.

 در پایان گفت‌وگو، مشتاقیم ما را دربارة راه‌های شناخت بیشتر قرآن راهنمایی فرمایید.

 می‌توان قرآن را از دریچه‌های گوناگون شناخت. یکی از راه‌های شناخت این کتاب شریف، تأمل در مفاهیم به‌کار رفته در قرآن و سنت، برای معرفی این منشور آسمانی و حیات‌بخش است. در این جا به چند گروه از مفاهیم واردشده در باب قرآن اشاره می‌کنم.

1. نور: در مجموعه‌ای از آیات و روایات، قرآن مصداقیاز مفاهیم مرتبط با نور و روشنایی معرفی شده است؛ برای نمونه، قرآن چراغ روشنایی، شمع روشنگر، چلچراغ هدایت، ماه تابان، خورشید فروزان و مصباح سراج معرفی گشته است و نیز در مواردی، نور و نور ناب، که محور تمام تشبیهات پیش می‌باشد، مشخص شده است. این مفهوم در قالب تعابیر گوناگون تبیین شده است ونشان می‌دهد که حقیقت قرآن، روشنایی و نور ناب است.

نوری که از «الله نورالسماوات والارض» تابیده است و دل‌های عالمیان را با درخشش خود روشن می‌کند. این مفاهیم بیان می‌کند که قرآن، نوری فراتر از نورهای عادی است. قرآن نوری ناب می‌باشد؛ نوری که در آن ظلمت راه ندارد و برای راه‌یابی بشر به قله‌های بلند سعادت باید به این نور متوسل شد.

2. آب: در گروهی دیگر از تشبیهات و تمثیلات قرآنیبرای معرفی قرآن به انسان‌ها، از مفاهیم آب استفاده شده است. در منابع دینی، قرآن، باران رحمت، چشمة زلال، مخزن حیات، رود جاری، دریاهای بی‌کران، رودهای در جریان، سیل زندگی‌آفرین و اقیانوس‌های مواج معرفی شده است.

این گروه از مفاهیم اشاره دارد که اگر بخواهیم قرآن را از زاویه‌ای دیگر بشناسیم، می‌توان آن را به آب ناب تعریف کرد و رود، دریا، جوی، آسمان و باران –همه- به حقیقت ماهیت قرآن و آب حیات بودن قرآن اشاره دارد.

قرآن، نور واقعی و روشنی‌بخش و نیز آب حقیقی، زلال، گوارا و آب حیات است و به انسان‌ها نشاط، شادابی، سرزندگی و حیات ابدی می‌بخشد.

3. درمان‌گری: در گروهی دیگر از مفاهیم واردشده دربازشناساندن این کتاب الهی به انسان‌ها، به مفاهیم مرتبط با درمان و دارو اشاره شده است؛ در منابع دینی و روایی و در قرآن کریم، قرآن، نسخة درمان، دارو، شفا و زدایندة بیماری‌ها و زائل‌کنندة آسیب‌های روحی و روانی برشمرده شده است.

این مجموعه از مفاهیم نیز به چهرة دیگری از حقیقت قرآن اشاره می‌کند. قرآن دارای نقش مبارزه‌گر با اهواء، امراض و اسقام روحی است.

4. در گروهی دیگر از مفاهیم واردشده در معرفی قرآن می‌بینیم که قرآن، نشانة راه، علامت پیدا کردن مسیر صراط مستقیم و چراغ راهنما در مسیر بندگی خدا و مضامینی از این قبیل معرفی شده است.

ده‌ها واژه و تعبیر در این چند گروه از مفاهیم مرتبط با قرآن قرار می‌گیرد و نشان می‌دهد که قرآن نور معنوی، آب حیات راستین، شفابخش دردهای مزمن روحی و آیین‌نامه و نقشة پیمایش مسیر به سمت خدای تبارک و تعالی است.

قرآن‌پژوهان، قرآن‌دوستان و قرآن‌شیفتگان می‌توانند در پرتو این تعاریف، به جایگاه رفیع قرآن نزدیک‌تر شوند و درصدد تحکیم فرهنگ و تمدن قرآنی برآیند. ـ سایت المصطفی ـ