«باغ بابر» میراث 400ساله گورکانیان در کابل
ساعت ٥:٠۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٦/٥   کلمات کلیدی:
خبرگزاری فارس: «باغ بابر» میراث 400ساله گورکانیان در کابل +عکس و فیلم

"باغ بابر" با قدمتی چند صد ساله، از جمله آثار باقی مانده از کابل کهن است که سبک معماری و مقبره بنیانگذار سلسله "گورکانیان" بر جذابیت این اثر باستانی افزوده است.

 

 


باغ بابر که قدمتی چند صد ساله دارد، تنها میراث باقی مانده از گذشته تاریخی این شهر است و امروزه از بافت قدیمی و با شکوه کابل آثار زیادی باقی نمانده است.

در روزگار نه چندان دور، در کابل سروهای کهنسال، باغ‌ها و عمارت‌های زیادی وجود داشت که نشانه‌هایی از غنای تاریخی و هنر معماران بزرگ و چیره دست این شهر بودند.

باغ بابر در دامنه کوه شیر دروازه کابل از معدود بناهای تاریخی این شهر است، که از گزند حوادث محفوظ مانده است.

 

این باغ یکی از شاهکارهای معماری قدیم این شهر است که زیبایی خاصی به شهر کابل بخشیده و از لحاظ قدمت تاریخی و هنر معماری، اهمیت ویژه‌ای دارد.

در بسیاری از نوشته‌ها آمده است: "ظهیرالدین محمد بابر" بنیانگذار امپراطوری "گورکانیان" هند، پس از آنکه در سال 910 قمری کابل را به تصرف خود در آورد، این باغ را در کابل بنا نهاد اما بر اساس نوشته اکثر مورخان و باستان شناسان هیچ سندی در این‌باره وجود ندارد.

اکثر پژوهشگران و تاریخ‌نویسان بر این باورند که این باغ توسط "جلال الدین اکبر" نوه بابر در سال  1590 میلادی احداث شده است.

 

"محمد اکرم امینی" نویسنده و پژوهشگر افغان مقیم کانادا در این مورد می‌نویسد: باغ بابر حدود 60 سال بعد از فوت بابر در سال 997 قمری یا 1590 میلادی به امر جلال الدین اکبر نوه بابر، زیرنظر "قاسم خان" حاکم وقت کابل، احداث شده است و پیش از آن در مکانی که قبر بابر واقع شده بود، باغی وجود نداشت.

"اسدالله پر فیض" محقق و پژوهشگر افغان نیز در باره دفن بابر و احداث باغ در این محل گفته است: هنگامی که بابر در سال 1529 میلادی در "دهلی" هندوستان، چشم از جهان فروبست، فرزندانش او را به طور موقت در باغ نور افشان "آگره" به خاک سپردند.

بعدها "جلال الدین اکبر" سال 1588 به کابل آمد، این باغ را بنا نهاد و مقبره بابر را بر فراز تپه‌ای در وسط باغ قرار داد.

طبق گفته "اسدالله پر فیض" فرزندان و نوادگان بابر که پس از او به سلطنت رسیدند هر یک به نوبه خود برای زیارت پدر و همچنین تفریح و خوش‌گذرانی از هندوستان به کابل می‌آمدند و در این باغ نذرهایی می‌کردند.

طبق بررسی این پژوهشگر افغان، در این باغ علاوه از جسد بابر، تعداد دیگری از اعضای خانواده بابر مثل "میرزا هندال" پسر وی، "حکیم میرزا" نوه بابر، "رقیه سلطان بیگم" نوه بابر، "نواب گوهرشاد بیگم" دختر "عالمگیر شانی" (شاه جهان) و غیره مدفون هستند.

بعدها شاه جهان، مسجد کوچکی در کنار مقبره پدر ساخت که این مسجد که از سنگ مرمر ساخته شده بود و در مرتبه پایین‌تر و جدا از مقبره بابر قرار داشت، که شکوه خاصی به این بنای تاریخی بخشیده است.

اهمیت تاریخی باغ بابر به خاطر درختان کهنسال آن نیست، بلکه آنچه به باغ بابر اهمیت داده است وجود آرمگاه بابر و بناهای تاریخی مختلفی است که در داخل این باغ قرار گرفته است.

کاروانسرا

در ابتدای ورودی باغ بابر کاروانسرای زیبایی قرار دارد که به تازگی باسازی شده است و برای ورود به محوطه اصلی باغ باید از این مکان عبور کرد.

در گذشته این کاروانسرا محل رفت و آمد بازرگانان و مکانی برای اسکان فقرا بوده است.

در حال حاضر این کاروانسرا تبدیل به دفاتر اداری باغ و حجره‌های فروش صنایع دستی شده است.

باغ بابر تداوم سنت باغداری در ایران و افغانستان

"نسرین فقیه" پژوهشگر ایرانی که خود از باغ بابر را دیده است در ماهنامه "معماری و فرهنگ"  در مورد باغ بابر می‌نویسد: باغ بابر را می‌توان یک باغ کلیدی دانست.

همه امپراطوران مغول، دست‌کم یک‌بار به زیارت بنای مربوط به مقبره جد خود آمده بودند و از طراحی منحصر به فرد آن در ساخت باغ‌های خود الهام گرفته‌اند.

این پژوهشگر ایرانی در ادامه مطلب خود در مورد فضای باغ بابر می‌گوید که این باغ از چهارباغ وسیع در 3 سطح تشکیل شده و 15 پلکان دارد که با شیبی ملایم و به واسطه چندین پاگرد به سمت پائین ادامه می‌یابند.

دیوار پیرامون باغ بیش از 3 متر ارتفاع دارد و شامل 2 ورودی است. یکی در پائین‌ترین سطح باغ و دیگری در ارتفاع وسط آن است.

فقیه، وجود باغ بابر در شهر کابل را تداوم سنت باغداری در افغانستان، ایران و آسیای مرکزی می‌داند و بر این باور است که با نگاهی به نقشه آسیای مرکزی می‌توان دریافت که کابل، با فاصله‌ای اندک از "سمرقند"، در نیمه راه "آگرا" و "اصفهان" قرار دارد .

تداوم سنت والای باغ‌های سلطنتی، که از دوران باستان نشئت گرفته، در سراسر قرون وسطی با شکل‌گیری شهرها همراه بوده و از سده شانزدهم به مدت 2 قرن در این مناطق به کمال رسیده است.

باغ بابر در طول تاریخ خود محل رفت و آمد پادشاهان و حاکمان بوده است و در زمان نادر شاه درهای این باغ بر روی عموم مردم گشوده شد.

می‌توان گفت این باغ تنها میراثی است که از گذشته کابل باقی و شهروندان این شهر می‌توانند ایام فراغت خود را در این باغ سپری کنند.

با آغاز جنگ‌های داخلی در افغانستان این باغ که 11 هکتار مساحت دارد، متحمل خسارت‌های زیادی شد. باغ بابر در سال 2002 میلادی توسط بنیاد فرهنگی "آغا خان" مورد بازسازی قرار گرفت.

اکنون باغ بابر تبدیل به موزه تاریخی شده است. ـ خبرگزاری فارس ـ